Łokieć się blokuje – ciała wolne i chondromatoza łokcia

Gdy łokieć nagle boli i przestaje się zginać albo prostować, a po chwili ruch wraca, często winne jest ciało wolne, które wpadło między powierzchnie stawowe. Jeśli takich elementów jest wiele i produkuje je błona maziowa, mówimy o chondromatozie. Przy epizodach bloku stawu leczeniem z wyboru jest usunięcie przeszkody, czyli leczenie operacyjne – najczęściej wykonując artroskopię łokcia.

Co oznacza, że łokieć się blokuje?

Blok stawu to gwałtowny ból z ograniczeniem ruchomości. Ciało wolne — ruchomy element chrzęstno-kostny — przemieszcza się po stawie i potrafi wpaść między powierzchnie stawowe. W starszych opisach takie elementy nazywano „myszkami” stawowymi, bo przeskakiwały z miejsca na miejsce. Porównuję je też do ziarenek piasku w łożysku.

Ciało wolne bywa ułożone tak, że nie daje objawów. Zwykle jednak się przemieszcza i wtedy pojawiają się dolegliwości. Powtarzane bloki mechanicznie uszkadzają powierzchnię stawową i przyspieszają zmiany zwyrodnieniowe łokcia.

Skąd biorą się ciała wolne?

• po urazie i złamaniu, gdy drobne fragmenty kostne zostają w stawie i z czasem stają się ciałem wolnym,
• gdy staw sam je „produkuje” w chorobie zwyrodnieniowej, czyli w procesie zużywania chrząstki,
• w chorobach błony maziowej, na przykład w chondromatozie łokcia.

Czym chondromatoza różni się od pojedynczego ciała wolnego?

Chondromatoza to przerost błony maziowej, czyli wewnętrznej warstwy torebki stawowej i obecność licznych ciał wolnych. Przyczyna jest nieznana. Możliwe, że z powodów genetycznych, obciążeń albo powtarzanych urazów błona maziowa zaczyna „produkować” liczne ciała chrzęstno-kostne.

Objawy są podobne: ból, obrzęk, ograniczenie ruchomości i powtarzane epizody bloku. Ciała wolne wpadają między powierzchnie stawowe, uszkadzają chrząstkę i przyspieszają niszczenie łokcia.

Jakie badania robię przy blokującym się łokciu?

Zaczynam od badania klinicznego: ruchomości i stabilności stawu.

Przy ciałach wolnych rutynowo wykonuję RTG łokcia i zwykle CT. USG bywa przydatne do oceny ruchomości ciała wolnego. Gdy podejrzewam, że ciało ma bardziej strukturę chrzęstną niż kostną, wskazane jest MRI.

Przy chondromatozie po badaniu klinicznym też zwykle robię RTG i CT. MRI rzadziej — gdy chcę ocenić chrząstkę albo stan błony maziowej.

Kiedy można nie operować?

Nieoperacyjnie ciała wolne zostawiam tylko w rzadkich sytuacjach: gdy nie dają istotnych objawów, a przede wszystkim gdy nie ma epizodów bloku. Pacjent musi wiedzieć, że ciała wolne są w stawie. Gdy objawy narastają albo pojawia się blok, od razu rozważam operację.

Przy chondromatozie leczenie nieoperacyjne jest bardzo ograniczone i stosuję je bardzo rzadko. Można je rozważyć, gdy nie ma bloków, a chory toleruje ograniczenie ruchomości. Wtedy zostają leki przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz ograniczenie aktywności łokcia. W chwili pojawienia się bloku od razu rozważam operację.

Artroskopia łokcia — najczęstsza droga przy blokowaniu

Usunięcie ciał wolnych jest najczęstszym, rutynowym postępowaniem. Usuwam mechaniczną przeszkodę, co zwykle zmniejsza ból i eliminuje epizody blokowania. Robię to małoinwazyjnie, czyli wykonując artroskopię łokcia. Artroskopia z powodu ciał wolnych to jedna z najczęstszych operacji artroskopowych tej okolicy.

Przy chondromatozie rutyną jest usunięcie ciał wolnych i synowektomia, czyli usunięcie błony maziowej. To eliminuje bloki i zmniejsza ból. Artroskopia łokcia z tego powodu jest procedurą rutynową i jednym z najskuteczniejszych sposobów leczenia. Przyczyna choroby jest nieznana, więc błona maziowa może znów „produkować” ciała wolne i dolegliwości mogą wrócić. Artroskopię, jako zabieg małoinwazyjny, można w przyszłości powtórzyć, bez rozleglejszej kolejnej operacji.

Na stronie artroskopii łokcia wśród najczęstszych operacji wymieniłem właśnie usunięcie ciał wolnych i synowektomię. To operacje oczyszczające staw, a więc przebieg pooperacyjny jest szybszy, ponieważ nie czekamy nie czekamy na wygojenie tkanek jak w przypadku operacji rekonstrukcyjnych. Pobyt w szpitalu po artroskopii łokcia wynosi 1 dobę. Temblak pełni tylko rolę przeciwbólową i zwykle nosi się go od 1 do 5 dni, bo nie czekamy, aż tkanka „przyklei się” do kości. Delikatne ruchy są możliwe natychmiast, po wygojeniu ran dochodzą delikatne ćwiczenia w wodzie. Rehabilitacja zaczyna się praktycznie od razu, zawsze do granicy bólu. Intensywny, nieustępujący ból może hamować przebudowę tkanek. Powrót do pełnej aktywności po artroskopii łokcia wynosi od około 2 do 4 miesięcy.

Artroskopię łokcia wykonuję regularnie. Ryzyko związane z bliskością nerwów ręki jest niewielkie i statystycznie wynosi około 1%. W doświadczonym zespole jest to operacja rutynowa: mniejsze ryzyko infekcji, wgląd w każdy fragment stawu i mniejsza rozległość uszkodzenia tkanek.

Pytania, które słyszę w gabinecie

Czy ciało wolne, które raz zablokowało łokieć, można zostawić?

Obserwacja jest możliwa tylko wtedy, gdy nie ma istotnych objawów i nie ma epizodów bloku. Sam blok stawu jest powodem, żeby rozważyć usunięcie ciała wolnego.

Czy chondromatoza wraca po oczyszczeniu stawu?

Tak, trzeba się z tym liczyć, choć może się to zdarzyć wiele lat później. Przyczyna jest nieznana, błona maziowa może ponownie produkować ciała wolne. W takiej sytuacji artroskopię, jako operację mniej inwazyjną można powtórzyć.

Czy po artroskopii ręka jest długo unieruchomiona?

Zwykle nie. Temblak na 1–5 dni ma uśmierzyć ból. Ruchy zaczynamy delikatnie od razu, do granicy bólu.

Konsultacja: dr hab. n. med. Bartłomiej Kordasiewicz, Idea Ortopedia, ul. Piękna 15, 00-549 Warszawa, tel. +48 510 802 052, poniedziałek–piątek 8:00–20:00. Umów konsultację →

O autorze

Dr hab. n. med. Bartłomiej Kordasiewicz, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Prezes Polskiego Towarzystwa Barku i Łokcia w latach 2021–2023. Konsultacje: Idea Ortopedia, ul. Piękna 15, 00-549 Warszawa.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.