Rezonans, USG czy tomografia barku? Jakie badania zrobić przed wizytą u ortopedy

Na pierwszą konsultację zawsze warto mieć RTG barku albo łokcia. Przeglądowe USG mogę zrobić w gabinecie. Te dwa badania zwykle wystarczają do wstępnego rozpoznania. MRI albo tomografię komputerową zalecam jeżeli rozważam leczenie chirurgiczne. Nie trzeba przychodzić z rezonansem „na zapas”.

Co zabrać na pierwszą wizytę?

Odpowiedź z FAQ nie jest jednoznaczna i celowo taka zostaje. Ocena kości jest fragmentem diagnostyki stawu, dlatego RTG jest tym badaniem, które warto już mieć. Szybkie przeglądowe USG barku i USG łokcia wykonuję na miejscu. Razem zwykle wystarczają, żeby postawić wstępne rozpoznanie.

Gdy rozważam operację, zawsze wykonuję jeszcze badania dodatkowe, zwykle MRI albo CT barku lub łokcia. Kwalifikacja do zabiegu odbywa się w gabinecie i jest poprzedzona dokładną diagnostyką obrazową.

Badanie kliniczne jest podstawą, a badania obrazowe są dodatkiem. Decyzję o leczeniu barku podejmuję wspólnie z pacjentem po badaniu klinicznym. Badania obrazowe pomagają i potwierdzają diagnozę, ale nie zastępują rozmowy i badania z pacjentem. Bardzo rzadko podejmujemy decyzję o operacji tylko na podstawie badań obrazowych.

RTG — od tego zaczynam

RTG pokazuje kość. Przy barku jest najczęstszym badaniem obrazowym obok badania zakresu ruchu i funkcji poszczególnych elementów stawu. Przy łokciu tenisisty i golfisty robię zdjęcia RTG rutynowo, żeby ocenić kość, zanim jeszcze w USG zostanie ocenione ścięgno. Przy złamaniu obojczyka klasyczne RTG jest badaniem wyjściowym. Przy zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego zalecam RTG, czasem w obciążeniu i porównawczo z drugim barkiem. Przy zwichnięciu łokcia RTG jest potrzebne jak najszybciej, jeszcze na oddziale ratunkowym.

USG — w gabinecie, do tkanek miękkich

USG ocenia tkanki miękkie i jest bardzo przydatnym badaniem dodatkowym, traktowanym przez współczesnych ortopedów jak dodatkowe „trzecie oko” lub stetoskop przez internistę. Pomaga w wielu sytuacjach:

przy łokciu tenisisty i golfisty patrzę na ścięgna i struktury więzadłowe

przy ucisku nerwu łokciowego pomaga zlokalizować miejsce ucisku

przy ciele wolnym w łokciu bywa przydatne do oceny czy element się przemieszcza i jak blokuje staw

przy przykurczu łokcia USG dynamiczne pozwala ocenić ruch struktur kostnych i torebkowych

przy urazie stawu barkowo-obojczykowego USG pozwala ocenić uszkodzenie oraz wykluczyć towarzyszące uszkodzenia stożka rotatorów

przy bólu barku USG jest doskonałym narzędziem do oceny ścięgien stożka rotatorów.

Mimo tych zalet USG nie zastępuje innych badań – RTG i CT dla oceny struktur kostnych, MRI dla całościowej oceny chrząstkim, mięśni i ścięgien.

Rezonans czy tomografia — kiedy które?

Przy zmianach zwyrodnieniowych stawu łopatkowo-ramiennego po RTG dokładniejsze informacje daje MRI albo CT. CT pozwala zmierzyć deformację kostną głowy kości ramiennej i panewki. Te pomiary służą technicznemu planowaniu endoprotezy barku.

Przy ciałach wolnych łokcia rutyną jest RTG i zwykle CT, podobnie w choedromatozie łokcia. . MRI wykonuję dodatkowo, gdy ciało wolne jest raczej chrzęstne i w celu oceny chrząstki (jak w marwicy chrzęstno-kostnej). Przykurcz łokcia – zwykle wymaga badania RTG, CT i dodatkowo często wykonuję USG dynamiczne, aby ustalić ruch poszczególnych elementów stawu. CT jest badaniem rutynowym w planowaniu leczenia operacyjnego złamań okolicy barku i łokcia, także w złożonych zwichnięciach tych okolic (czyli zwichnięciach z towarzyszącym złamaniem).

Czego nie trzeba robić przed pierwszą wizytą

Zwykle nie trzeba samodzielnie wykonywać badania MRI bez wstępnej diagnozy. Część problemów barku i łokcia to choroby funkcjonalne, bez uszkodzenia mechanicznego – nie wymagają operacji ani badania, które zwykle wykonuje się planując operację. Naturalna kolejność to badanie kliniczne, wstępnie RTG i USG w gabinecie. Dopiero wstępna diagnoza i potencjalna możliwość leczenia operacyjnego stanowią wskazanie do dodatkowych badań MRI i CT.

Jeśli badania już są wykonane, proszę zabrać je na wizytę. Płyta albo zapis badania na innych nośnikach jest niezbędny, opis jest tylko dodatkiem – większość ortopedów samodzielnie ogląda badania wspierając się tylko opinią radiologa.

Dodatkowo należy zabrać ze sobą wszystkie karty informacyjne i opisy operacji dotyczące danego problemu.

Gdy z wizyty wynika operacja

Większość operacji barku wykonuję planowo. Żeby ograniczyć ryzyko infekcji, pacjent nie może mieć czynnego procesu zapalnego — najczęściej zębów, zatok, dróg moczowych, przewodu pokarmowego i skóry. Infekcja jest przeciwwskazaniem do planowanej operacji i musi być wcześniej wyleczona. Dotyczy to także stawu, do którego wcześniej podano zastrzyk: każdy zastrzyk dostawowy zwiększa ryzyko infekcji przy późniejszej operacji.

Po ustaleniu terminu pacjent dostaje listę badań i konsultacji. Konieczna jest konsultacja anestezjologa przed operacją – jest to ważny element leczenia, gdyż anestezjolog odpowiada za bezpieczny proces znieczulenia i okres pooperacyjny – w dużej mierze jest to zależne od ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Rutynowo organizujemy także spotkanie z fizjoterapeutą – tak zwana prehabilitacja: program usprawniania i dobranie ortezy. Szczegóły są na stronie informacje dla pacjenta.

Pytania, które słyszę w gabinecie

Rezonans czy USG barku przed pierwszą wizytą?

USG, które mogę zrobić w gabinecie oraz RTG, które warto przynieść. Rezonans wykonuję dodatkowo, gdy rozważam leczenie chirurgiczne lub konieczne jest poszerzenie wstępnej diagnostyki.

Kiedy tomografia, a kiedy rezonans?

Tomografia (CT) jest badaniem do oceny kości, tak więc jest niezbędna w przypadku planowania operacji, gdzie głównym problemem są deformacje i zmiany struktur kostnych stawu – złamania, choroba zwyrodnieniowa, ciała wolne, masywne przukurcze lub skostnienia okołostawowe. MRI ocenia dokładniej tkanki miękkie – chrząstkę, ścięgna, mięśnie

Czy sam opis USG z innej pracowni wystarczy?

Zwykle tak, gdyż profesjonalny opis radiologa zawiera także obrazy z badania. Wstępne USG jako szybkie badanie przeglądowe mogę wykonać w trakcie wizyty. Warto mieć także badanie RTG jako ocenę struktur kostnych stawu.

Konsultacja: dr hab. n. med. Bartłomiej Kordasiewicz, Idea Ortopedia, ul. Piękna 15, 00-549 Warszawa, tel. +48 510 802 052, poniedziałek–piątek 8:00–20:00. Umów konsultację →

O autorze

Dr hab. n. med. Bartłomiej Kordasiewicz, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Prezes Polskiego Towarzystwa Barku i Łokcia w latach 2021–2023. Konsultacje: Idea Ortopedia, ul. Piękna 15, 00-549 Warszawa.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.