Złamanie obojczyka – kiedy wystarczy temblak, a kiedy potrzebna operacja?

Złamania trzonu obojczyka najczęściej leczę nieoperacyjnie: unieruchomieniem typu „ósemka” albo zwykłym temblakiem. Operacja jest wskazana, gdy złamanie jest otwarte albo grozi przebiciem skóry, gdy pojawiają się zaburzenia naczyniowe, postępujące zaburzenia neurologiczne albo skrócenie obojczyka większe niż 2 cm. Jeśli operacja jest potrzebna, najlepsze wyniki są wtedy, gdy wykonam ją w okresie do około 14 dni od urazu.

Jak łamie się obojczyk?

Złamania obojczyka stanowią około 3,3% wszystkich złamań. Najczęstsza przyczyna to uraz pośredni: podparcie kończyną albo upadek na bark. Odłam bliższy jest pociągany przez mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy, a na odłam dalszy działa ciężar kończyny.

Złamania obojczyka dzielę według lokalizacji: złamania 1/3 przyśrodkowej, czyli mostkowej, złamania trzonu oraz złamania 1/3 obwodowej, czyli barkowej części obojczyka.

Jakie badania?

Wystarcza badanie kliniczne i klasyczne RTG. Gdy diagnoza jest wątpliwa albo planuję operację, dodatkowy wykonuję badanie CT

Kiedy wystarczy temblak?

Uszkodzenia 1/3 przyśrodkowej są bardzo rzadkie i zwykle nie wymagają operacji.

Złamania trzonu też najczęściej leczę nieoperacyjnie, „ósemką” albo temblakiem. Decyzja często nie jest jednoznaczna. Wymaga analizy czynników ryzyka i oczekiwań pacjenta, a nie samego zdjęcia RTG.

Złamanie końca barkowego obojczyka można leczyć zachowawczo tylko wtedy, gdy jest nieprzemieszczone, czyli stabilne. Jeśli odłam przyśrodkowy jest przemieszczony, wskazana jest operacja.

Kiedy potrzebna jest operacja?

Do leczenia operacyjnego trzonu skłaniają:

• złamanie otwarte albo zagrażające przebiciem skóry,
• zaburzenia naczyniowe,
• postępujące zaburzenia neurologiczne,
• skrócenie obojczyka większe niż 2 cm.

Przy operacji trzonu najczęściej używam płyty, rzadziej zespolenia śródszpikowego. Przy przemieszczonym złamaniu końca barkowego stabilizuję odłam płytą, śrubami albo systemami elastycznymi mocującymi obojczyk do wyrostka kruczego. Taką stabilizację można dziś wykonać także artroskopowo. Metody zespolenia opisuję na stronie stabilizacja złamań barku.

Sama stabilizacja polega na nastawieniu i umocowaniu odłamów płytą, śrubami, gwoździem śródszpikowym albo innym elementem. Po stabilnym zespoleniu unieruchomienie jest zwykle czasowe i ma zmniejszyć ból tuż po operacji — dzięki temu delikatna aktywność jest możliwa praktycznie od razu. Okres ochronny, w którym czekamy na zrost, wynosi zwykle około 6 tygodni.

Świeże złamanie: około 14 dni

To komunikat ze strony Kontakt i z odpowiedzi na pytanie, czy ortopeda od barku leczy także złamania. Przytaczam go bez skrótu.

W przypadku leczenia złamań istotnym czynnikiem jest czas. Jeżeli złamanie wymaga operacji, najlepsze wyniki uzyskuje się, gdy operacja odbywa się w okresie do około 14 dni od urazu. Operacje po 14 dniach od urazu są znacznie trudniejsze niż złamania leczone wcześnie.

Złamania okolicy barku i łokcia staram się konsultować i leczyć w trybie pilnym, aby — jeśli zapadnie decyzja o operacji — wykonać ją jak najszybciej od urazu. W razie złamania proszę o pilny kontakt z recepcją Idea Ortopedia i o jasną informację, że chodzi o świeże złamanie. Zespół spróbuje znaleźć termin konsultacji w możliwie najkrótszym czasie.

Pytania, które słyszę w gabinecie

Czy każde złamanie obojczyka trzeba operować?

Nie. Trzon najczęściej leczę temblakiem albo ortezą typu „ósemka”. Koniec mostkowy zwykle też nie wymaga operacji. Koniec barkowy zostawiam bez operacji tylko wtedy, gdy złamanie jest stabilne i nieprzemieszczone, co jest relatywnie rzadkie – zwykle złamania tej okolicy wymagają leczenia operacyjnego.

Po czym poznać, że temblak może nie wystarczyć?

Po zagrożeniu skóry, zaburzeniach naczyń, postępujących objawach neurologicznych i skróceniu obojczyka powyżej 2 cm. Reszta decyzji bywa niejednoznaczna i zależy od ryzyka oraz oczekiwań pacjenta.

Mam świeże złamanie. Kiedy się zgłosić?

Od razu, z informacją dla recepcji, że złamanie jest świeże. Jeśli operacja będzie potrzebna, okres do około 14 dni od urazu jest tym, w którym wyniki są najlepsze, a późniejsza operacja jest znacznie trudniejsza.

Konsultacja: dr hab. n. med. Bartłomiej Kordasiewicz, Idea Ortopedia, ul. Piękna 15, 00-549 Warszawa, tel. +48 510 802 052, poniedziałek–piątek 8:00–20:00. Umów konsultację →

O autorze

Dr hab. n. med. Bartłomiej Kordasiewicz, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Prezes Polskiego Towarzystwa Barku i Łokcia w latach 2021–2023. Konsultacje: Idea Ortopedia, ul. Piękna 15, 00-549 Warszawa.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.